ინტერვიუ სატიაჯიტ რეისთან ( I ნაწილი )

ray-23

Сineaste : როგორ შეგცვალათ „გზის სიმღერამ“ (Pather Panchali)? დაგეხმარათ ბენგალიის აღმოჩენაში?

რეი:  რა თქმა უნდა. „გზის სიმღერის“ გადაღებების დროს ვეზიარე სოფლის ცხოვრებას. ამაზე ორი აზრი არ არის.. ქალაქში დაბადებული და გაზრდილი ვარ, იქაურ ყოფას მიჩვეული და რურალურ გარემოს არ ვიცნობდი. სოფლებში გადასაღებ მიდამოებს ვზვერავდით და მას შემდეგ რაც მივაგენით სასურველ ადგილებს, გარკვეული დრო იქ გავატარე, მაშინ დავიწყე გაცნობა. ვესაუბრებოდი ადამიანებს, ვეცნობოდი მათ განწყობებს, მათ მიწას , გარემოსა და ხმებს – ეს ყველაფერი დამეხმარა.მაგრამ, ეს ხალხი არა მხოლოდ სოფლის მოსახლენი არიან, რომელთაც შუძლიათ შექმნან ფილმი პროვინციულ ყოფაზე, მათ ღრმად უნდა ჩავწვდეთ სხვა მხრიდანაც.

Сineaste:  კიდევ რამ მოახდინა გავლენა თქვენს  ნამუშევარზე?

რეი:  ბიბჰუტი ბჰუშანმა(Bibhuti Bhushan, აპუს ტრილოგიის ავტორი) ძალიან იმოქმედა ჩემზე. სინამდვილეში,  სოფლის ცხოვრების შესახებ ბევრი მაშინ გავიგე, როცა მისი „გზის სიმღერა“ წავიკითხე. მე ვიგრძენი ურთიერთკავშირი მასთან, სოფელთან და ასევე, მისი დამოკიდებულება სოფლისადმი. ეს გახდა ერთ–ერთი მთავარი მიზეზი, იმისა , რომ პირველი ფილმი „გზის სიმღერა“ გადავიღე. წიგნმა ძალიან დიდი ბიძგი მომცა.

   ასევე დიდია თაგორის ნაწარმოების როლიც, რომელიც მაინცდამაინც სოფლის ცხოვრებაზე არაა.. რა თქმა უნდა, ჩვენი კულტურული გამოცდილება, კულტურული იერსახე არის სინთეზი დასავლეთისა და აღმოსავლეთისა.  ეს უკავშირდება ყველას, ვინც განათლება მიიღო ინდოეთის ქალაქებში და ვინც იცნობს ინგლისური ლიტერატურის კლასიკოსებს.  საბოლოოდ, ისე გამოდის რომ ჩვენ ბევრად მეტი ვიცით დასავლეთზე, ვიდრე მათ ჩვენს ქვეყანაზე. ჩვენ შევისრუტეთ დასავლური განათლება, დასავლური  მუსიკა, ხელოვნება, ლიტერატურა და ამ ყველაფერმა ინდოეთზე საკმაოდ დიდი გავლენა მოახდინა.

   კინო, როგორც გამოხატვის წმინდა ტექნოლოგიური საშუალება განვითარდა დასავლეთში. დროში არსებული ამ ხელოვნების ფორმის კონცეფცია არის  დასავლური კონცეფცია, და არა ინდური. ასე რომ , იმისთვის რომ მიიღო კინო, როგორც მედიუმი , უნდა იცნობდე დასავლეთს და ხელოვნების დასავლურ ფორმებს. ბენგალელი მხატვარი, ან უბრალოდ არტისტი ვერ გაიგებს კინოს, როგორც ხელოვნების დარგს, განსხვავებით იმისგან ვისაც დასავლური განათლება აქვს მიღებული.

tumblr_ld1ndh9pFt1qeom4go1_1280                                                                                       კადრი ფილმიდან “გზის სიმღერა”

Сineaste: ინდოელი კრიტიკოსები ხშირად ამტკიცებენ, რომ „გზის სიმღერა“ იყო რადიკალური ფილმი, რადგან მან მთლიანად შეცვალა ინდოეთის კინოს ეკონომიკა. დადასტურდა, რომ სტუდიური პატრონაჟის გარეშეც საკამოდ ეფექტური ფილმის გადაღებაა შესაძლებელი. ნამდვილად ჰქონდა თქვენს ფილმის ასეთი პირდაპირი გავლენა?

რეი: მე ასე არ ვფიქრობ. მიუხედავად იმისა, რომ მაყურებელი და კრიტიკოსები „გზის სიმღერას“ საეტაპო ფილმს უწოდებდნენ,  თავად კინორეჟისორების მხრიდან არ მოჰყოლია რეაგირება. სხვა რეჟისორების ფილმებზეც რაიმე ზემოქმედება ნაკლებად შეინიშნებოდა. ეს გაცილებით  გვიან მოხდა, ბოლო ხუთი თუ ექვსი წლის განმავლობაში, როცა რეჟისორები გამოვიდნენ პუნას კინოს ინსტიტუტიდან და აღიარეს,  რომ „გზის სიმღერამ“ ძალიან იმოქმედა მათზე.

Сineaste:  გაგიკვირდათ , როცა თქვენი ფილმები ასე კარგად მიიღეს ინდოეთის გარეთ?

რეი: ვერასდროს წარმოვიდგენდი, რომ რომელიმე ჩემს ფილმს, განსაკუთრებით „გზის სიმღერას“ ნახავდნენ ჩვენი ქვეყნის გარეთ. ეს ფაქტი მიუთითებს იმაზე, რომ შენ შეგიძლია აღწერო უნივერსალური გრძნობები, უნივერსალური დამოკიდებულებები, ემოციები და პერსონაჟები, შეგიძლია გადალახო გარკვეული ბარიერები და მიაღწიო სხვებამდე, თუნდაც ისინი არ იყვნენ ბენგალიელები.

 Сineaste: თქვენი ფილმებიდან რომელია თქვენთვის ყველაზე არადამაკმაყოფილებელი?

რეი:  ყველაზე არადამაკმაყოფილებელი ფილმი , „ზოოპარკი“ (Chiriakhana) , არ იქნება ნაჩვენები ჩემს ამჟამინდელ რეტროსპექტივაში. ერთი რამის გამო, ამ ფილმის გადაღება არ იყო ჩემი არჩევანი. გარემოებებმა მაიძულეს ამის გაკეთება. რამდენიმე ჩემს ასისტენტს უნდოდა ფილმის გადაღება, მაგრამ მათ მოულოდნელად დაკარგეს თავდაჯერებულობა და მთხოვეს მე გადამეღო. „ზოოპარკი“ არის დეტექტიური რომანი და მსგავსი რომანებიდან უბრალოდ ვერ გააკეთებ კარგ ფილმს.  მე მომწონს ისეთი თრილერები, სადაც მეტ–ნაკლებად თავიდანვე ცნობილია ბოროტმოქმედის ვინაობა. დეტექტივებს  ყოველთვის აქვს ეს რიტუალური დასკვნითი სცენა , სადაც გამომძიებელი უამრავს ყბედობს იმაზე თუ რა როგორ მოხდა და როგორ მიაგნო იმ გასაღებებს ,  რომელმაც ბოროტმოქმედამდე მიიყვანა. ეს არის ფორმა, რომელიც ძალიან უინტერესოა ჩემთვის.

Сineaste:  და ყველაზე დამაკმაყოფილებელი რომელი ფილმია თქვენთვის?

რეი: ერთადერთი ფილმი, რომელსაც თავიდან რომ ვიღებდე, ეხლაც ზუსტად იგივენაირად  გავაკეთებდი  არის „ჩარულატა“ (Charulata). სხვა ფილმებიცაა, მაგალითად „დღეები და ღამეები ტყეში“, რომელზეც ასევე ვგიჟდები. ბავშვებზე ფილმებიდან მომწონს „სპილო–ღმერთი“(Joi Baba Felunath). აგრეთვე, სიამოვნებით ვმუშაობდი მუსიკალურ ფილმებზე, იმიტომ რომ მუსიკის წერის შანსი მეძლეოდა.  კომერციულადაც  წარმატებული ფილმები იყო, რაც მაინც იწვევს გარკვეულ კმაყოფილების გრძნობას. მომწონს „კანჩენჯანგაც“(Kanchenjungha). ეს ალბათ იმიტომ, რომ ჩემი პირველი ორიგინალი სცენარი და ძალიან პერსონალური ფილმია. 10–15 წლით უსწრებდა დროს.

char                                                                                               კადრი ფილმიდან „ჩარულატა“

Сineaste: ფრაგმენტული თხრობაა...

რეი: კი. ჩვენს მაყურებელს მოსწონს ცენტრალური პერსონაჟი ან წყვილი, ვისთანაც შეძლებენ იდენტიფიცირებას, იზიდავთ სწორხაზოვანი თხრობის სტილი. „კანჩენჯანგა“ გვიყვება ამბავს პერსონაჟების რამდენიმე ჯგუფზე, მოძრაობს წარსულიდან  მომავალში. ანუ, ჯერ ერთ ჯგუფზე ამბავი, მერე მეორე, მესამე, მეოთხე, მერე ისევ პირველ ჯგუფზე და ა.შ.   ძალიან მუსიკალური ფორმაა, მაგრამ  არ მოეწონათ.. რაღაც სულელური რეაქციები ჰქონდათ, რევიუებიც კი არ იყო საინტერესო. მაგრამ ახლა უკან რომ ვიყურები, ვხვდები , რომ ფილმი ძალიან საინტერესოა.

Сineaste: როგორც წესი, თქვენს ფილმებში ქალები უფრო ძლიერები, მტკიცენი, შემგუებლები და მოქნილი პერსონაჟები არიან, ვიდრე კაცები. ეს ბენგალიის სოციალური ისტორიის ასახვაა?

რეი:  უფრო ხშირად ეს ასახავს იმას, რასაც მწერლები წერდნენ, მათი ხედვა და თვალსაზრისი ასახული წიგნებში, რომლის მიხედვითაც გადაღებულია ფილმები. იგივე თაგორს, ან ბანკიმჩანდრას საკმაოდ ბევრი ძლიერი ქალი პერსონაჟები ჰყავთ. მაგრამ, რა თქმა უნდა ეს პერსონაჟები გამოხატავენ ჩემს საკუთარ დამოკიდებულებასაც და პირად გამოცდილებას ქალთა სქესის მიმართ.

Сineaste: მაგალითად?

რეი: მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ისეთივე ძლიერები არ არიან ფიზიკურად, როგორც კაცები, ბუნებამ მათ ისეთი თვისებები მისცა რაც აკომპენსირებს ამას. ისინი უფრო გულწრფელები, პირდაპირები არიან და ჯამში ბევრად ძლიერი პერსონაჟებიც. ყველა ქალზე კი არ ვსაუბრობ, იმათზე ვინც ძალიან მხიბლავს. ქალს, რომელიც მომწონს ფილმისთვის, უფრო დიდი შესაძლებლობა აქვს თავი გაართვას სიტუაციებს, ვიდრე კაცს.

Сineaste: ჩარულატა არის არქეტიპი რეის ქალისა?

რეი: დიახ.

Сineaste: იწყებთ „მუსიკის ოთახით“ და აგრძელებთ „ჭადრაკის მოთამაშეებით“, უბრუნდებით და მოძრაობთ ახალ და ძველ კულტურებს, ტრადიციებსა და პროგრესს შორის. ხანდახან მაქვს განცდა , რომ მიისწრაფით ტრადიციისა და ძველი კულტურისკენ და ის, რაც ახალია თითქოს თქვენთვის გარკვეულწილად მიუღებელია..

რეი: არ ვგმობ იმას რაც ახალია „ჭადრაკის მოთამაშეებში“. ჩემი ძალიან ნათელი დამოკიდებულებაა გამოხატული იმ ფაქტით, როცა ფეოდალები ჩართულები არ არიან იმაში, თუ რა ხდება მათ გარშემო. თუმცა, მე თანაგრძნობით ვარ განწყობილი პერსონაჟების მიმართ, ასევე აშკარა მინიშნებაცაა, რომ ესენი ერთი შეხედვით, არ არიან კარგი ხალხი. მაგრამ, მე მეტად მაინტერესებს ის ცხოვრების გზა რომელსაც გადიან და ასევე, თავად ამ გზის წარმომადგენლები. შეგიძლიათ იგივე იპოვოთ ჩეხოვთანაც, „ალუბლის ბაღში“, რომელზეც ვგიჟდები.

   რა თქმა უნდა, თქვენ შეგიძლიათ მიმტკიცოთ , რომ ფეოდალიზმი სიბრიყვე და უსამართლობაა. მაგრამ, ამ ფილმების პერსონაჟებიც იგივეს გრძნობენ თქვენს მიმართ. ისინი ნაწყენები არიან დინოზავრებივით, რომელთავ ვერ გაუგიათ რატომ გადაშენდნენ. ეს პათოსი ძალიან საინტერესოა ჩემთვის.

                         როშან კუმარის ცეკვა ფილმში “მუსიკალური ოთახი”

Сineaste: დასავლელი კრიტიკოსების უმეტესობა ფიქრობს, რომ თქვენი თვალით დანახული ინდოეთი  უიმედო და უფერულია.

რეი:  „შუამავალი“ არის ერთადერთი ფილმი, სადაც შეიძლება მსგავსი სახის შენიშვნა გაჩნდეს.

Сineaste: მაგრამ სხვებმა „დღეები და ღამები ტყეში“ – აქაც იპოვეს უიმედობა.

რეი:  მე არ დავარქმევდი ამ ხედვას უიმედოს. რა თქმა უნდა, გარკვეული არასასიამოვნო სიმართლეა აღბეჭდილი ფილმში, მაგრამ ეს დრამის ნაწილია, ეს ყველა სახის ფილმში გვხვდება. შეგიძლიათ გაანალიზოთ დასავლური ფილმი და აღმოაჩინოთ დასავლური ღირებულებებისთვის ძალიან უიმედო განაცხადი. ყოველთვის ვერ შექმნი მხოლოდ ბენდიერებაზე ფილმებს.

  თუ აკეთებ ფილმს პრობლემებზე და არ გაქვს ამ პრობლემების გადაწყვეტა, მაშინ ხარ უიმედობის ზღვარზე. „დიდ ქალაქში“ , ორივე,  ცოლიც და ქმარიც კარგავენ სამსახურს. არც რამე ახალი ჩანს გარშემო. დინებას მიყვებიან, უთანხმოებაც მოსდით, მაგრამ ისევ ერთად არიან. არც ახალი სამსახური აქვთ, შეიძლება ბევრი დროც არ დარჩენიათ,  მაგრამ ეს არ იქმნება სასოწარკვეთა.

  ერთადერთი უიმედო ფილმი,  რომელიც გადამიღია არის „შუამავალი“. ამას არც უარვყოფ. მე ვგრძნობდი კორუფციას, ყოვლისმომცველ კორუფციას გარშემო.. ყველა ამაზე ლაპარაკობდა კალკუტაში. ყველამ იცის, მაგალითად, რომ გზების და მიწისქვეშა რკინიგზის ასაშენებლად გამოყოფილი ცემენტი მიდიოდა კონტრაქტორებთან, რომლებიც ამ ცემენტით სახლებს იშენებდნენ. ფილმი „შუამავალი“ ამ ტიპის კორუფციაზეა  და აქ არ მგონია რაიმე სახის გამოსავალი იყოს.

Сineaste:თქვენზე ხშირად ამბობენ, რომ თქვენ სწორ ნაბიჯად მიგაჩნიათ, როცა ხელოვანი შორს დგას ვინმეს განკითხვისგან, განსჯისგან, იმის ძიებისგან – თუ რა არის სწორი და არასწორი.. თქვენ ყოველთვის თავს იკავებთ პოლიტიკური განცხადებებისგან..

რეი: მე გავაკეთე პოლიტიკური განცხადებები იმაზე უფრო აშკარად , ვიდრე სხვა დანარჩენებმა, მათ შორის მრინალ შენმა (Mrinal Sen). “შუამავალში“ მე ჩავრთე ხანგრძლივი საუბარი კონგრესმენისა. რაღაც სისულელეებს ლაპარაკობს, აბსურდს, იტყეუება..  მაგრამ მისი იქ ყოფნა – მრავლისმთქმელია. თუ სხვა რომელიმე რეჟისორი გადაიღებდა ამ სცენას, დაბლოკავდნენ, ნამდვილად არსებობს შეზღუდვები, მიუხედავად ამისა, ბევრის თქმა შეუძლია რეჟისორს. მოგეხსენებათ, რომ გარკვეულ განცხადებებს და გამოსახულებებს ცენზორების ნაწილი ვერასდროს მიიღებს,ხოდა რაღას დავიხარჯოთ ტყუილად..

თარგმ.   ნინო დოლიაშვილი

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s